Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Η φλεγμονή στα αρχικά της στάδια μπορεί να παραμένει εντοπισμένη στη ζώνη των ούλων. Σε πολλές περιπτώσεις όμως, τα βακτήρια μεταναστεύουν σε βαθύτερα στρώματα κάτω από τα ούλα προς το κόκκαλο των γνάθων. Τα ούλα τότε χάνουν τη σύνδεση τους με τα δόντια ενώ ο αριθμός των βακτηρίων στο περιβάλλον αυτό αυξάνεται κατακόρυφα. Η όλη φλεγμονώδης διεργασία έχει ως αποτέλεσμα την οριστική απώλεια των ινών του περιοδοντικού συνδέσμου και την τοπική απασβεστίωση του οστού, κατάσταση γνωστή ως περιοδοντίτιδα.

Κλινικά, η διείσδυση της φλεγμονής σε βαθύτερα στρώματα κατά μήκος της ρίζας οδηγεί στη δημιουργία βαθιών περιοδοντικών θυλάκων, που αποτελούν με τη σειρά τους κρύπτες για τα βακτήρια και οδηγούν σε αναζωπυρώσεις της φλεγμονής που εκδηλώνονται ως ερυθρότητα και πρήξιμο στα ούλα, τα οποία τείνουν να αιμορραγούν κατά το βούρτσισμα. Σε προχωρημένες παθολογικές καταστάσεις, τα δόντια αρχίζουν -εξαιτίας της φλεγμονής- να μετακινούνται σε άλλη θέση και να χαρακτηρίζονται από αυξημένη κινητικότητα προτού απωλέσουν οριστικά τη στήριξη τους και αποπέσουν.

Ποιές είναι οι αιτίες της περιοδοντίτιδας;
Η περιοδοντίτιδα πρόκειται για λοίμωξη βακτηριακής αιτιολογίας κατά την οποία τα ούλα και οι βαθύτεροι περιοδοντικοί ιστοί φλεγμαίνουν αντιδρώντας στη συνάθροιση μικροβιακής πλάκας. Είναι μία σχετικά σιωπηρή χρόνια νόσος η οποία σπάνει δίνει επώδυνα συμπτώματα.

Η περιοδοντίτιδα προκαλείται από συγκεκριμένα βακτήρια (γνωστά ως περιοπαθογόνα) τα οποία φυσιολογικά ανευρίσκονται σε διάφορα σημεία μέσα στη στοματική κοιλότητα χωρίς να προκαλούν ζημιά. Όταν οι συνθήκες όμως διαφοροποιηθούν και τα βακτήρια αυτά βρεθούν στο κατάλληλο θρεπτικό περιβάλλον (περιοδοντικός θύλακας) εντός της μικροβιακής πλάκας, τότε πολλαπλασιάζονται ραγδαία με αποτέλεσμα την έξαρση της φλεγμονής.
Τέτοιες συνθήκες ανευρίσκονται συνήθως ανάμεσα στα δόντια όπου η πρόσβαση με την οδοντόβουρτσα είναι δύσκολη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα μικρόβια συσσωρεύονται και οργανώνονται σε κοινωνίες προσκολλημένες στην επιφάνεια της ρίζας των δοντιών. Αυτές οι κοινωνίες είναι ευρέως γνωστές με τον όρο μικροβιακή πλάκα. Στους βαθείς θυλάκους, η μικροβιακή πλάκα μπορεί να ενασβεστιωθεί με τρόπο παρόμοιο όπως η οδοντική πέτρα σχηματίζοντας τη λεγόμενη υποουλική τρυγία.

Τα περιοπαθογόνα βακτήρια εντός της μικροβιακής πλάκας και τρυγίας είναι ικανά να παράγουν ισχυρές τοξίνες, οι οποίες διεισδύουν εντός των περιοδοντικών ιστών ενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα.
Τα παραπάνω έχουν ως επίπτωση τη διαταραχή τοπικά της ομοιόστασης, της οριστικής απώλειας μαλακών και σκληρών ιστών και της διείσδυσης των βακτηριακών προϊόντων αλλά και ολόκληρων των βακτηρίων στην κυκλοφορία του αίματος.

Προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση της περιοδοντικής νόσου
Δεν είναι όλα τα άτομα το ίδιο ευαίσθητα στο να εμφανίσουν περιοδοντίτιδα. Μία πληθώρα παραγόντων μπορεί να καταστήσουν ένα άτομο περισσότερο ευάλωτο στην εμφάνιση και εξέλιξη της περιοδοντίτιδας. Αυτοί είναι:
– Α Κάπνισμα
– Β Κακή στοματική υγιεινή/παρουσία υπερουλικής τρυγίας
– Γ Stress
– Δ Έλλειψη βιταμινών/ιχνοστοιχείων
– Ε Σακχαρώδης διαβήτης
– Ζ Κληρονομικότητα

Η περιοδοντίτιδα επομένως είναι μία πολυπαραγοντική νόσος της οποίας η βαρύτητα διαφέρει από άτομο σε άτομο, βάσει του γεγονότος ότι σε όλους μας οι παραπάνω παράγοντες (Α-Ζ) συνυπάρχουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να τονιστεί και πάλι ότι η περιοδοντίτιδα είναι βακτηριακή λοίμωξη και επομένως η δραστηριοποίηση και εκπαίδευση του ατόμου σε αποτελεσματικές μεθόδους στοματικής υγιεινής αποτελεί ένα από τα κύρια συστατικά της επιτυχούς θεραπείας.

Ποιές είναι οι συνέπειες της περιοδοντικής νόσου;
Αν η εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου δεν αρθεί, οι στηρικτικοί ιστοί συμπεριλαμβανομένου και του οστού καταστρέφονται. Τα ούλα αποτραβιούνται ακολουθώντας την απώλεια σε σκληρούς στηρικτικούς ιστούς με αποτέλεσμα οι ρίζες των δοντιών να αποκαλύπτονται εντός της στοματικής κοιλότητας (υφίζηση ούλων). Η αθεράπευτη περιοδοντίτιδα αποτελεί σήμερα τη νο1 αιτία για απώλεια δοντιών σε ασθενείς άνω των 40 ετών.

Επιπλέον, στοιχεία δείχνουν ότι η περιοδοντίτιδα φαίνεται να επηρεάζει τη γενική υγεία· οι τοξίνες των περιοπαθογόνων βακτηρίων διαχέονται στο αίμα προκαλώντας αγγειακές και ανοσιακές αντιδράσεις αυξάνοντας τον κίνδυνο για την εμφάνιση καρδιαγγειακών επιπλοκών. Με τον ίδιο μηχανισμό, η περιοδοντίτιδα αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (προεκλαμψία, γέννηση ελλιποβαρών βρεφών).
Η περιοδοντίτιδα αποτελεί επίσης μία συχνή επιπλοκή του σακχαρώδη διαβήτη. Ως συνέπεια αυτού του γεγονότος, οι επιστημονικές ενδοκρινολογικές κοινότητες προτείνουν πλέον σε όλους τους διαβητικούς ασθενείς να εξετάζονται περιοδοντολογικά ως τμήμα του ενδοκρινολογικού ελέγχου.

Μέτρα για την πρόληψη της εμφάνισης της περιοδοντικής νόσου
Η περιοδοντική φλεγμονή δεν είναι αναπόφευκτη. Η ανάπτυξη της ουλίτιδας/περιοδοντίτιδας μπορεί να προληφθεί με την υιοθέτηση σχολαστικής στοματικής υγιεινής, παράλληλα με την εφαρμογή συχνών περιοδοντικών ελέγχων. Τα βασικά συστατικά ενός σχολαστικού προγράμματος στοματικής – – Α Υιοθέτηση κατάλληλης τεχνικής με την οδοντόβουρτσα ώστε να απομακρύνεται αποτελεσματικά η μικροβιακή πλάκα που καταλαμβάνει την ουλοδοντική σχισμή γύρω από κάθε δόντι (2x/μέρα).

– Β Καθαρισμός των διαστημάτων ανάμεσα στα δόντια (όπου η οδοντόβουρτσα δεν επαρκεί) με τη χρήση οδοντικού νήματος ή μεσοδόντιων βουρτσών (1x/μέρα).

Το οδοντικό νήμα θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο όταν τα δόντια είναι συνωστισμένα μην επιτρέποντας τη δίοδο μεσοδόντιων βουρτσών οι οποίες θεωρούνται ο πλέον κατάλληλος τρόπος για τον καθαρισμό των διαστημάτων ανάμεσα στα δόντια.

Το στοματικό διάλυμα αποτελεί συμπλήρωμα και όχι υποκατάστατο του βουρτσίσματος, καθώς διαθέτουν ήπια αντιμικροβιακή δράση. Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μετά το βούρτσισμα.

Όταν η μικροβιακή πλάκα παραμένει επί μακρόν προσκολλημένη στην επιφάνεια των ριζών χωρίς να διαταράσσεται από το βούρτσισμα, τότε απορροφά μεταλλικά άλατα και ενασβεστιώνεται. Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζεται κλινικά η οδοντική τρυγία (link). Είναι επομένως σαφές πως αν διαμέσου της στοματικής υγιεινής η μικροβιακή πλάκα διαταράσσεται καθημερινά σε ικανοποιητικό βαθμό, τρυγία δεν μπορεί να υπάρξει.
Η τρυγία σε μικροσκοπικό επίπεδο μοιάζει με σφουγγάρι, μέσα στις κρύπτες της οποίας μπορούν να φωλιάσουν τα βακτήρια χωρίς να μπορούν οι τρίχες της οδοντόβουρτσας να τις απομακρύνουν. Η υπερουλική αποτρύγωση (“καθαρισμός”) στερεί από τα βακτήρια το ευνοικό αυτό περιβάλλον δίνοντας τη δυνατότητα στον ασθενή να καθαρίσει τις ριζικές επιφάνειες οι οποίες προηγουμένως δεν ήταν προσβάσιμες για τον ίδιο.